Konu: Brunei Coğrafyası  (Okunma sayısı 130 defa)

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Brunei Coğrafyası
« : 14 Kas 2014 23:04 »
Brunei sultanlığı - Brunei coğrafi verileri - Brunei tarihi

Resmi adı: Brunei Sultanlığı - Dâru's-Selâm (Negara Brunei - Dâru's-Selâm)

Başkenti: Bandar Seri Begawan (Nüfusu: 23.000)

Diğer önemli şehirleri: Kuala Belait, Seria, Muara, Bangar.

Yüzölçümü: 5765 km2.

Nüfusu: 275.000 (1993 tahmini). Halkın % 60'ı şehirlerde yaşamaktadır.  Ortalama ömür 74 yıldır. Çocuk ölümlerinin oranı binde 11'dir. Nüfusun %  34'ü 14 yaşın altındakiler oluşturmaktadır.

Km2 başına düşen insan sayısı: 47.7

Nüfus artış hızı: % 3

Etnik yapı: % 45 Malaylar, % 23 Çinliler, % 10 Kedaylar, % 5.5  Melanular, % 3.5 Güney Asyalılar, kalanı yerli kabileler ve küçük  azınlıklar. Brunei'deki Malayların tamamına yakını Müslümandır.  (Malaylar hakkında Malezya'daki etnik unsurlara bkz.)

Dil: Resmi dil Malayca'dır. İngilizce, Çince ve çeşitli yöresel diller de kullanılır.

 

Din: Resmi din İslâm'dır. Halkın % 75'i Müslümandır. % 15 oranında  budist, % 9 oranında da hıristiyan vardır. Diğerleri küçük  azınlıklardır. Müslümanların büyük çoğunluğu sünni şafiidir.

Coğrafi durumu: Bir Güneydoğu Asya ülkesi olan Brunei, Borneo adasının  kuzeybatı kıyısında bulunmaktadır ve kuzeyden Güney Çin Denizi, doğudan,  batıdan ve güneyden Malezya'ya bağlı Sarawak Federal Devleti'yle  çevrilidir. Güney Çin Denizi'ne bakan sahilinin uzunluğu 200 km.'ye  yakındır. Malezya'ya bağlı olan Sarawak toprakları Brunei topraklarını  ikiye böler. Doğuda kalan kısma Teburong adı verilir ve burası küçük bir  bölgedir. Doğu kesimde Teburong, batı kesimde de Belait, Tutong ve  Brunei ırmakları mevcuttur. Topraklarının % 1'i tarım arazisi, % 1'i  otlak, % 78'i de ormandır. Tarıma elverişli arazileri genellikle kıyı  boyundadır. En yüksek yeri Bukit Pagon (1850 m.)'dur. Ülkede tropikal  iklim hâkimdir. Kıyı kesimleri bol yağmur alır. Başkent Bender Sri  Begawan'da yıllık sıcaklık ortalaması 27.3 derecedir.

Yönetim şekli: Brunei geniş yetkilere sahip bir sultan tarafından  yönetilmektedir. Devlet ve hükümet başkanı sultandır. Anayasa 21 kişilik  bir Yasama Meclisi oluşturulmasını, bu meclisin üyelerinden 10'unun  seçimle belirlenmesini, 11'inin de sultan tarafından atanmasını  öngörmektedir. Ancak 1965'te gerçekleştirilen genel seçimlerden sonra  ülkede hiç seçim yapılmadı. Brunei, BM, İKÖ (İslâm Konferansı Örgütü),  ASEAN (Güneydoğu Asya Milletler Birliği), OPEC (Petrol İhraç Eden  Ülkeler Teşkilatı), APEC (Asya - Pasifik Ekonomik İşbirliği Konseyi),  İslâm Kalkınma Bankası gibi uluslararası örgütlere üyedir.

 

İdari bölünüş: 4 idari bölgeden meydana gelir.

Tarihi: Brunei'de İslâm 15. yüzyılın başlarından itibaren yayılmaya  başladı. Bunda da zamanın Brunei sultanı Awang Alang Betatar'ın Müslüman  olmasının önemli etkisi oldu. Bu kişi o zaman Malaya yarımadasında  kurulmuş olan Müslüman Malakka sultanlığına ziyarette bulundu ve bu  ziyareti esnasında Müslüman oldu. Adı geçen sultan Müslüman olduktan  sonra adını Muhammed İskender şah olarak değiştirmişti. (Bu konuda  Malezya tarihine bkz.) Muhammed şah böylece Brunei'de bir Müslüman  sultanlık kurdu. Bu sultanlık 15. yüzyılın sonlarına doğru topraklarını  genişleterek Borneo adasının büyük bir kısmını, Filipinler'deki Luzon'u  ve Sulu takımadalarını yönetimine alan bir devlet haline geldi. 1565  yılında Filipinler'e kadar ulaşan İspanyol sömürgeciler Müslümanların  elindeki bazı yerleri işgal ettiler. İspanyol sömürgeciler Brunei'ye de  saldırılar düzenlediler. 17. yüzyılın başlarından itibaren Hollandalılar  da Brunei'yi güneybatıdan sıkıştırmaya başladılar. Bu sırada Hollandalı  sömürgeciler Borneo'nun güneyinde koloniler kurmaya başlamışlardı.

 

 Hollandalılar zaman içinde Doğu Hint adalarını tamamıyla  hâkimiyetlerine aldılar. Hollandalıların arkasından İngiliz sömürgeciler  de bölgeye yerleştiler ve İngiliz Doğu Hindistan şirketi Brunei'yle  yakından ilgilenmeye başladı. Bölgede İngilizlerin güçlerini artırması  Hollandalıların zayıflamalarına yol açtı. İngilizler 1841'de kuzeydeki  Labuan adasını ele geçirdiler. Aynı yıl Brunei sultanına karşı  başlatılan bir ayaklanmaya müdahale ederek bu ayaklanmayı bastıran  İngilizler karşılığında James Brooke adlı bir üst düzey İngiliz subayını  Sarawak valiliğine tayin ettirdiler. Bunun arkasından İngilizler  bölgedeki hâkimiyet alanlarını genişleterek Brunei sınırlarını sürekli  daralttılar. 1847'de Brunei sultanının sarayındaki bütün İngiliz  danışmanları öldürmesi İngilizlerin saldırılarını daha da  şiddetlendirmelerine vesile oldu. 1888'de Brunei tamamen İngiliz  himayesine girdi. 1906'da da İngilizlerin bölgedeki valisi Brunei  üzerinde her türlü yetkiye sahip oldu. İngilizlerin bu yönetimleri  1941'e kadar devam etti. 1941'de Brunei Japonya tarafından işgal edildi  ve Japon işgali 1945'e kadar sürdü. 1945'te Avustralyalı birliklerce  geri alınarak yeniden Sarawak'taki İngiliz valisine bağlandı. 1956'da  Brunei Halk Partisi kuruldu. 1959'da İngiliz himaye sisteminde bazı  değişiklikler yapıldı. 1961'de Brunei Birlik Partisi kuruldu. Bu siyasi  oluşumlar İngiliz sömürgecileri bazı anayasal değişikliklere ve bazı  şeyleri kabullenmeye zorladı. 1962'de üyelerinden bazıları seçimle  belirlenen ve sınırlı yetkilere sahip bir yasama meclisi oluşturuldu.

 

 8 Aralık 1962'de Brunei Halk Partisi taraftarları İngiliz himayesindeki  Sultan III. Ömer Ali Seyfeddin'e karşı bir ayaklanma başlattılar. Ancak  bu ayaklanma İngiliz kuvvetlerince bastırıldı ve Halk Partisi de  kapatıldı. 1965'te yeni bir yasama meclisi oluşturulması için seçimler  yapıldı. Seçimlerde yasama meclisinin 21 üyesinin sadece 10 üyesi halk  tarafından belirlendi. Diğer 11 üyesi sultan tarafından tayin edildi.  Göstermelik olduğu anlaşılan bu seçimler halkı tatmin etmedi. Sultan  III. Ömer, 1967'de tahtı oğlu Muda Hasanal Bolkiah'a bıraktı. Muda  Hasanal Bolkiah, 1979'da İngilizlerle 1983 sonunda İngiliz himayesinin  kalkması üzere anlaşma yaptı. Bu anlaşma gereğince Brunei, 1 Ocak  1984'te bağımsızlığını ilan etti. Muda Hasanal Bolkiah, İngilizlerle iyi  geçinen biridir. Hatta Malezya veya Endonezya'nın ülkesini ilhakından  korktuğundan İngiliz himayesinin kalkmasını pek istemiyordu. İngiliz  himayesinin kalkmasını ancak söz konusu iki devletin Brunei'yi kendi  topraklarına ilhak etmeyecekleri üzere garanti vermelerinden sonra kabul  etti. Brunei, bağımsızlığından buyana Sultan Muda Hasanal Bolkiah  tarafından yönetilmektedir.

 

Dış problemleri: Brunei'nin Malezya veya Endonezya'nın ülkesini ilhak  edebileceği konusundaki endişesi devam ediyorsa da görünüşte bu iki  ülkenin Brunei'yi tehdit edici bir politikaları yok. Brunei ilhak  ihtimaline karşı İngiltere'yle sıkı bir bağlantı içinde olmaya  çalışıyor.

İç problemleri: Ülkenin en önemli iç problemi milli gelirin  paylaşımındaki dengesizlik ve yönetimin aşırı israfçı bir tutum içinde  olmasıdır. Brunei sultanı dünyanın en zengin adamı ve oldukça lüks  düşkünü kişi olarak biliniyor. Ancak halk da durumundan memnun  göründüğünden sultanın tutumu bir toplumsal çalkantıya yol açmıyor.

 

İslami Hareket: Brunei içine kapalı bir ülkedir. Sultanlık ülkede  herhangi bir muhalefetin oluşmasına imkân vermek istemiyor. Bu yüzden  1950'lerde kurulmasına izin verilen Brunei Halk Partisi'nin yönetimi  eleştirmeye başlaması üzerine sultan hemen partiyi kapatmış ve ileri  gelenlerini de ya hapse atmış ya da sürgüne göndermişti. Sultanlığın bu  politikası ülkede yönetimi etkileyebilecek bir örgütlü çalışmaya fırsat  vermemektedir. Ancak özellikle yurtdışında eğitim gören öğrencilerin  etkisiyle halk ve gençlik arasında ciddi bir İslâmi uyanışın başladığı  dikkati çekmektedir. Sultan, tahtını sağlama alabilmek ve İslâmi  konularla ilgili tenkide muhatap olmamak veya muhatap olduğu zaman  kendini savunabilmek için İslâmi sayılabilecek bazı işler yapmayı ihmal  etmiyor. Bunun için başkente oldukça görkemli bir cami yaptırdı. Faizli  uygulamalara karşı çıkanların tasarruflarını yatırabilmeleri için  faizsiz bir banka kurdurdu ve bu konuda Körfez ülkelerinde kurulmuş olan  faizsiz finans kuruluşlarıyla işbirliğine girdi. Ancak bütün bu  uygulamaların ileride halkı tatmin etmemesi ve halkın gerçek anlamda bir  İslâmi yönetim istemesi uzak bir ihtimal değil.

 

Ekonomi: Brunei'yi zengin yapan ve kişi başına düşen milli gelir  miktarının yüksek olmasını sağlayan şey petrol ve doğal gazdır. 1992'de  toplam 66 milyon varil petrol, 8 milyar 396 milyon m3 doğal gaz  üretmiştir. 1993'teki petrol rezervi 1 milyar 130 milyon varil, doğal  gaz rezervi de 371 milyar m3 olarak tahmin ediliyordu. Petrol ve doğal  gazdan elde edilen gelirin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 47'dir.  Yüzölçümünün sadece % 1'ini oluşturan tarıma elverişli arazisinde daha  çok kauçuk, pirinç ve çeşitli sebze ve meyve üretilmektedir. Tarımdan  edilen gelirin gayri safi yurtiçi hasıladaki payı % 2'dir. Balıkçılık da  yaygındır. 1991'de % 93'ü denizden, % 7'si iç sulardan olmak üzere  toplam 1700 ton balık ve deniz ürünü avlanmıştır. Çalışan nüfusun %  3.5'i tarım ve balıkçılıkla uğraşmaktadır. Topraklarının dörtte üçü  ormanlarla kaplı olan Brunei'de orman ürünleri ve kereste de önemli bir  gelir kaynağıdır. 1991'de 295 m3 tomruk üretilmiştir. Brunei'de milli  gelirin yüksek olması dolayısıyla insanlar payına düşene razı  olmaktadırlar. Ama normalde milli gelirin paylaşımı adil değildir. Milli  gelirden en yüksek payı alan kişi sultandır. 25 milyar dolarlık bir  servete sahip olan Brunei sultanı dünyanın sayılı zenginlerindendir.