Konu: Çad Coğrafyası  (Okunma sayısı 116 defa)

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Çad Coğrafyası
« : 14 Kas 2014 23:04 »
Çad nerededir - Çad 'ın coğrafi özellikleri - Çad iklimi - Çad nüfusu



Cad  (Fransızca: Tchad; Arapça: تشاد‎)Orta Afrika'da, denize kıyısı olmayan  bir kara ülkesidir. Kuzeyinde Libya, batısında Nijer ve Nijerya,  güneyinde Kamerun ve Orta Afrika Cumhuriyeti, doğusunda Sudan yer alır.  Ülkenin büyük kısmı Sahra Çölü ile kaplıdır. Ülkedeki en etkileyici  doğal görünümü Nijerya sınırındaki Çad Gölü'dür. Ülke adını bir zamanlar  Afrika'nın ikinci büyük gölü iken şimdi normal büyüklüğünün %10'una  kadar küçülmüş olan Çad Gölü'nden almakta olup belki de bu yüzden bazı  yazarlarca "Afrika'nın ölü kalbi" olarak da nitelendirilmiştir. Sığ olan  Çad Gölü şari Irmağı'yla beslenir. Sular yükseldiği zaman 25.900 km2  olan göl alanı, çekildiğinde 10.360 km² olur. Gölde balık boldur. En  yüksek tepesi Emi Koussi dağı olup, en büyük kenti ise aynı zamanda  başkent olan N'Djamena'dır. Ülkenin en büyük etnik topluluğu Müslüman  Toubou halkı olmakla birlikte yakın zamanda İslam veya Hristiyanlığa  geçmiş çok sayıda etnik topluluğun yanısıra özellikel kırsal alanda  animizm ve çeşitli yerel inançları sürdüren halkları da  barındırmaktadır.

 

Borkou-Ennedi-Tibesti bölgelerinde bulunan arkeolojik kalıntılardan MÖ  2000 yıllarında bölgede insan yerleşimine ait kanıtlar bulunmuşsa da  bilim adamları Çad'ın kuzeyinde mükemmel iklim ve çevre koşulları göz  önüne alarak yerleşimi MÖ 7000 yılına dek indirmektedir. Medeniyetlerin  kesişme noktası olan Çad'da arkeolojik kalıntı ve sözlü tarih  derlemelerinden anlaşıldığı kadarıyla bilinen en eski uygarlık Sao  Dönemi olup ardından Kanem İmparatorluğu kurulmuştur. MS 1.000'li  yıllara dek Sahra ticaret yollarını elinde tutan imparatorluk, Müslüman  Araplar tarafından yıkılmıştır.

 

 

    Çad'a ilişkin bilgiler

    Resmi adı: Çad Cumhuriyeti

    Yönetim biçimi: Danışma meclisi olan tek partili cumhuriyet

    Yüzölçümü: 1.284.000 km²

    Başkent: N'Djamena

    Doğal yapı: Dört yanı karalarla çevrili olan ülke, güneydeki nemli  ve tropik alanlardan, kuzeydeki kurak ve çorak çöle kadar uzanır.  Batıdaki Çad Gölü'nün büyüklüğü mevsime göre büyük ölçüde değişir.

    Başlıca ürünler: Darı, şekerkamışı, manyok, et, pamuk.

    Önemli kentler: N'Djamena, Mundu, Sarh.

 

Çad üç ana coğrafya bölgesine ayrılır. En çok yağış alan güney bölgesi  fundalıklar, yüksek otlar ve yaprak dökmeyen ağaçlarla kaplıdır. Burası  ülkenin en zengin tarım bölgesidir. Kuzeye gidildikçe yağış azalır ve  otlaklar cılızlaşır. Bu bölgede fil, zürafa, aslan ve çita gibi  hayvanlarla zengin bir yabanıl yaşam vardır. Çad'ın kuzey bölümü çok az  yağış alır; 3.415 metre yükseklikteki volkanik Tibesti Dağları'nın kuzey  yamaçları Sahra Çölü'ne kadar uzanır.

 

Çad'da değişik din ve dilleri olan ve çok çeşitlilik gösteren bir nüfus  vardır. Nüfusun çoğunluğu daha verimli olan güneydedir. Çölde ise göçebe  Araplar yaşamaktadır.

 

Ülkenin başlıca ürünleri pamuk, pirinç, darı ve mısırdır. Sığır  yetiştiriciliği önemlidir. Bunun yanı sıra koyun ve keçi de beslenir.  Çad çok yoksul bir ülkedir; kuraklık, açlık ve hastalıklar halkı kırar  geçirir. Sanayi gelişmemiştir. Enerji kaynaklarının ve iletişim  araçlarının yetersizliği ülkenin önünde önemli bir engeldir. Başkent,  şari İrmağı üzerindeki N'Djamena'dır.

 

Çad 1900'lerde Fransız sömürgesi olana kadar Müslüman Araplar'ın  egemenliği altındaydı. 1910'da bugünkü Orta Afrika Cumhuriyeti, Gabon ve  Kongo'yu kapsayan Fransız Ekvator Afrikası'nın bir parçası olan Çad 11  Ağustos 1960'ta bağımsız bir cumhuriyet oldu. İlk devlet başkanı Çad  İlerici Partisi'nin başkanı PPT'nin lideri François Tombalbaye olmuştur.  Tek parti rejiminden rahatsız olan Müslümanlar iki yıl sonra  ayaklanmışlar ve ülkede iç savaş çıkmıştır. Güneydeki çoğu Fransızca  konuşan Hıristiyan halkın kuzeydeki Müslümanlar üzerindeki egemenliği  1960'larda ve 1970'lerde iç savaşa yol açmıştır. Fransa ve Libya'nın da  karıştığı iç savaş ülkenin durumunu daha da kötüleştirmiştir.

 

Diktatör Tombalbaye 1975 yılında tahttan indirilip öldürülmüştür.  1979'da isyancılar başkenti ele geçirince ülkede istikrar yeniden  bozulmuştur. Bu dönemde Fransızların ülkedeki varlığı da tehlikeye  düşmüş, ek olarak bir de Libya ordusu Çad'ı işgal girişiminde bulunmuş,  Libya - Çad savaşı başlamıştır. Fransız destekli Hissène Habré'nin  seçilmesi, Libya ordusunun ülkeden çıkarılması sağlanmışsa da Habre'nin  diktatörlüğünde en az 40.000 kişi katledilmiştir. Habre'nin generali  İdris Debi'nin 1990 yılında diktatörü devirmesiyle bugüne gelinmiştir.

Çad'daki iç savaş 1980'lerin sonlarına doğru sona erdi. Hissen Habre  önderliğindeki Kuzey Silahlı Kuvvetleri (FAN) 1982'de Geçici Ulusal  Birlik Hükümeti'ni devirerek yönetimi ele geçirmişti. Ama silahlı  güçlerini koruyan çeşitli gruplar arasındaki iktidar mücadelesi sürdü.  1983-84'teki şiddetli çatışmaların ardından, Fransızlar'ca desteklenen  FAN ülkede denetimi sağladı. 1984'te Fransız birlikleri ülkeden çekildi.  Libya ise birliklerini çekmeyi reddetti ve ülkenin içlerine saldırılar  düzenledi. Ama ABD ve Fransa tarafından desteklenen hükümet  kuvvetlerince durduruldu. 1987 başlarında ateşkes ilan edildi. 1989'da  yeni bir başarısız darbe girişimi oldu. Yurtdışına kaçan darbecilerden  General İdris Deby emrindeki birliklerle Kasım 1990'da Abeche kentini  ele geçirdi ve kendini devlet başkanı ilan etti. Habre ve yandaşları  yurtdışına kaçtı.

 

Deby çok partili bir demokrasi kurulacağı sözünü vermekle birlikte,  yasama meclisini dağıttı ve anayasayı askıya aldı. şubat 1991'de  yürürlüğe giren Temel Yasa da demokrasiye geçişi erteledi. Temel Yasa 30  ay yürürlükte kalacak ve bu arada hazırlanacak anayasa halkoyuna  sunulacaktı. Bazı muhalefet grupları Deby'nin Yurtsever Selamet  Hareketi'ne katılmaya karar verdi. Eylül 1991'de Çad ve Libya arasında  bir güvenlik anlaşması imzalandı. Aralık 1991'de ise bir başarısız darbe  girişimi daha oldu.

 

2001, 2005 ve 2006 yıllarında düzenlenen başkanlık seçimlerini kazanan  Debi ülkenin tekrar iç savaşa sürüklenmesine engel olamamıştır.  Birleşmiş Milletler etnik şiddetin gittikçe arttığı ülkede Darfur'da  gerçekleşen soykırıma benzer olayların yaşanabileceğine dikkat  çekmiştir. Sudan destekli Birleşik Değişim Cephesi gerilları 1 şubat  2008 günü Massaguet bölgesinde İdris Debi'ye bağlı kuvvetlere üstünlük  sağlayarak 2 şubat 2008 günü başkent N'Djamena'ya girmiş, ABD ve Fransa  gibi Batı ülkeleri büyükelçiliklerinin tahliye hazırlıklarına  başlamışlardır.