Konu: Divan Edebiyatı  (Okunma sayısı 1281 defa)

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Divan Edebiyatı
« : 02 Kas 2014 21:38 »
Ahmed Fakih
 

13.yy
 

Kaynakların çoğunda 13. yüzyıl Anadolu sahası Türk edebiyatının ilk temsilcileri arasında adı geçen Ahmed Fakîh, Hoca Ahmed Fakîh ve Sultan Hoca Fakîh adları ile de tanınmıştır. Ancak, 14. yüzyılın ortalarında Anadolu'da çıkan veba salgınından, Ahmed Fakîh'e mal edilen Çarh-nâme adlı eserde de söz edildiği için Semih Tezcan, Çarh-nâme'nin en erken 1350'den sonra yazılmış olması gerektiğini belirterek Ahmed Fakîh'i de, 14. yüzyıl şairlerinden kabul etmektedir. Hakkındaki bilgiler genellikle Mevlevî ve Bektaşî kaynaklarındaki menkıbelere dayanır. Ahmed Fakîh ve ona ait olduğu sanılan Çarh-nâme adlı kaside nazım şeklinde yazılmış manzumenin varlığından ilk haber veren F. Köprülü olmuştur. Köprülü'den sonra Ahmed Fakîh ve eserleri üzerindeki araştırma ve çalışmalar başka araştırıcılar tarafından da sürdürülmüştür. Bugün, kaynakların yeniden incelenip değerlendirilmesi sonucu Ahmed Fakîh adını taşıyan farklı yüzyıllarda yaşamış değişik kişilerin olduğu ve bunların birbirine karıştırıldığı gerçeği ortaya çıkmıştır. Kişilikleri birbirine karıştırılmış olan söz konusu farklı Ahmed Fakîh'ler hakkında etraflı bilgi ayrıca, Türk. Diy. Vak. İsl. Ans. Ahmed Fakîh maddesinde verilmiştir (Türk Diy. Vak. İsi. Ans. Ahmed Fakîh mad. Osman F. Sertkaya, C. 2, İst. 1989, s. 65-67).
 

Edebiyat tarihleriyle diğer birçok kaynakta, mutasavvıf şair Hoca Ahmed Fakîh'le ilgili verilen birbirinin benzeri bilgilere gelince; Horasan'da doğup Konya'ya gelen Ahmed Fakîh, Mevlâna'nın babası Bahaeddin Veled'in müridlerindendir. Kendisine, Bahaeddin Veled'den fıkıh dersi aldığı için Fakîh denmiştir. Eflâkî'nin, Menâkibü'l-Ârifîn’de anlattığına göre, Ahmed Fakîh, Bahaeddin Veled'in derin tasavvuf bilgisini görünce kendinden geçerek kitaplarını yakmış ve dağa çıkarak Bahaeddin Veled'in ölümüne kadar orada yaşamış; daha sonra Konya'ya dönmüştür. Ahmed Fakîh'le ilgili olarak kaynakların verdikleri bilgiler arasında, onun hac farizasını yerine getirmek için Hicaz'a gittiği hac dönüşünde ise iki ay Kudüs'te kaldığı da bulunmaktadır. Onun Hicaz yolculuğuyla ilgili söz konusu edilen bu bilgi Kitâbu Evsâfı Mesâcidi'ş-şerîfe adlı eserinde verilmektedir. Ahmed Fakîh'in ölüm tarihi Eflâkî tarafından 1221 olarak bildirilir. Ancak, Fakîh'in Bahaeddin Veled'e yakınlığı dikkate alındığında bu tarihin Mevlânâ'nın yaşadığı dönemden önce yaşamış bir başka Ahmed Fakîh'in ölüm tarihiyle karıştırıldığı gerçeği ortaya çıkar. O. Sertkaya'ya göre hayatı hakkında yukarıdaki bilgilerin verildiği A. Fakih'in ölüm tarihi 1252 olmalıdır.
 

Eserleri: Çarh-nâme, Kitâbu Evsâfı Mesâcidi’ş-şerîfe.
 
 

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.      <div>


CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #1 : 02 Kas 2014 21:38 »
Dehhanî
 

13.yy
 

Doğum ve ölüm tarihleri bilinmeyen Horasanlı bir Türk olan Dehhanî, bir saray ve zevk şairidir. Selçuklu sultanının kahramanlık ve cömertliğini duymuş, XIII. Yüzyılın ilk yarısında Horasan’dan kalkıp yetişkin bir şair olarak gelmiş, Selçuklu I. Alaaddin (hükümdarlığı: 1220-1237) döneminin elverişli şartlarından ve Sultan’ın iyiliklerinden yeterince yararlanmıştır. Uzunca bir süre Anadolu’da kalmış, ün salmıştır. Sultan’ın buyruğuyla, hükümdarın adına 20.000 beyitlik Farsça “Selçuklu şeh-nâmesi” yazmış, ancak bu kitap bugüne kadar ele geçirilememiştir. Dehhanî gitgide yaklaşan Moğol akınından çekinerek Horasan’a dönmek için izin istemiştir.
 

Kişiliği ve şiirleri:
 

şair, gelip geçici hayat süresini bütün fırsat ve imkânlarıyla değerlendirmiştir. şiirlerinde Doğu şiirinin renkli sembollerinden olan bahar mevsimi, gül-bülbül, işret meclisleri, kıssalar, destanlar, efsaneler ile özlemlere, heveslere, umutlara ve içli yakınmalara sıkça yer vermiştir.
 

şiirlerinde bir yoğunluk ve derinlik yoktur. Aynı motifleri türlü yönleriyle tekrarlamıştır.
 

Kasidesini, klasik bölümlere değil karışık biçimde düzenlemiştir. Mevcut yedi şiirinde ise dört ayrı aruz kalıbı kullanmıştır. Bunların bazıları sonraki yüzyıllarda çok sevilmiş, değişik sesli kalıplardır. Türkçeyi aruza uydurmak için çok fazla imale kullanmıştır.
 

Dehhanî’nin söz dağarcığı tutarlıdır. Sözdizimi düzgündür. Anadolu Türkçesini düzgün ve başarılı kullanmıştır.
 

şiirlerinde tasavvuf kültürünün izlerine rastlanır. Türk divan şiirinde çağının ve sosyal çevresinin, sosyal hayatını, ahlâk ve güzellik anlayışını yansıtan ilk şairdir.
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 
 

şair: Dehhanî

Türü: gazel

Başlık: Zihî gevher k’arulıkda güher veşdür dişi lü’lü’
 

şiir: Zihî gevher k’arulıkda güher veşdür dişi lü’lü’

Yüzin görü burur yire özin her dem gül-i hod rû
 

Yüzi güldür saçı sünbül boyı serv ü lebi şekker

Melek-sîret hasen-sûret kaşı fettân gözi câdû
 

Bilüsüzlik idüb bu kim mukâbil oldı yüzine

Kamuya rûşen oldı kim katı yüzlüyimiş gözgü
 

Yiridür tağlara düşsem bugün Ferhâd veş andan

Ki şîrîn sözleri vardur şekerden hem dahı tatlu
 

Niçe gözleyem ol kaşı ki hışmı yasını kurmış

Atar kirpükler ohını pey-â-pey gözüme karşu
 

Bilünden kimsene hergiz haber virmeye kılca

Kemer ger kıl yaranlara heber virmezise gizlü
 

Degül mümkin ki gönülden ögütle çıkaram anı

Ağarmaz hîç Dehhânî yuyuban sûret-i hindû
 
 
 

Açıklama: vezni: mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün      <div>

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #2 : 02 Kas 2014 21:38 »
Mevlâna Celaleddin-i Rumî
 

13.yy
 

30 Eylül 1207 tarihinde Belh'te dünyâya gelen Mevlânâ'nın asıl adı Mevlânâ Muhammed'dir. Babası "Sultanü'l-Ulema" Bahae'd-dîn Veled, bir ulema ailesine mensuptur. Mevlâna, beş yaşında iken Belh'ten ayrılmış, babasıyla Bağdat üzerinden hacca gitmiştir. Hicaz ve şam yoluyla Anadolu'ya gelmiş ve ailece 1218'de Konya'ya yerleşmişlerdir. Çok iyi bir eğitim ve öğretim almış; Farsça, Arapça ve Rumca öğrenmiştir. Babası Bahaeddin Veled iki yıl sonra Konya'da ölmüştür. 18 yaşında Gevher Hatun'la evlenmiş, bu evlilikten oğlu Sultan Veled dünyâya gelmiştir.
 

1244'te Konya'ya gelen gezgin derviş "Sultanü'l-Ma'şukîn” şemseddin Muhammed-i Tebrizî ile tanışmış, tasavvufi anlamda ona âşık olmuş, bu tasavvufî aşk, Mevlâna'yı şâir yapmış ve böylece, İslâm dünyasının en büyük şairlerinden biri olmuştur. Mevlâna, şems ile tanıştıktan sonra müritlerini ihmal etmiş, şems'ten başka hiç kimse ile meşgul olmamıştır. Bu durumdan müritleri rahatsız olunca, şems de şam'a kaçmıştır. Ancak, Mevlâna daha da perişan hâli gelmiş, eskisi kadar bile müritleriyle ilgilenememiştir. Bunun üzerine müritleri, af dilemişler ve Sultan Veled, şems'i şam'dan alıp gelmesi için görevlendirilmiş, şems Mevlâna'nın yazılı ricasına dayanamayarak Konya'ya dönmüştür. Kısa bir müddet sonra müritlerin, şems'i Mevlâna'dan uzak tutmağa çalışmaları üzerine şems bir gün ortadan kaybolmuş (1247), Mevlâna bunun üzerine iki kere şam'a gitmesine rağmen şems'i bulamamıştır.
 

Mevlâna kendisini şiire ve semâya verir. Kaybolan şems'i kendinde bulur. Nitekim bazı gazellerinde mahlas olarak şems'in adını zikreder. 1254'te müritlerinden Selâhaddin-i Zerkûb'u halife tayin eder, on yıl naiplikten sonra Zerkûb hastalanarak ölür. Yerine Çelebi Hüsameddin halife olur ve Mevlâna'nın ölümüne kadar yanında kalır. Mevlâna 17 Aralık 1273 tarihinde Konya'da ölür. Cenazesi büyük bir törenle kaldırılır. Törene bütün Konya halkı, devlet büyükleri, Hıristiyanlar ve Museviler katılır. Çelebi Hüsameddin'in ölümünden sonra Mevlâna'nın oğlu Sultan Veled şeyhliği kabul eder ve ölümüne kadar (1313) bu görevde kalır. Sultan Veled, Mevlevîlik'i sistemleştirir, semânın kurallarını belirler ve bir âyin düzeni hâline getirir.
 

Edebî Kişiliği
 

«Hamûş» mahlasını kullanan Mevlâna, şiirlerinde sec'lere bolca yer vermiştir. Çoklukla şiirlerini içine doğduğu gibi söylemiştir. Mesnevî'sinde bir konudan diğerine geçer, başladığı bir hikâyenin arasına uzun tasavvufî öğütler sokar, konular arasında sık sık çağrışımlar yapar.
 

Mevlâna, eserlerinin büyük çoğunluğunu Farsça ile yazmış olmakla birlikte, Dîvân'ında Türkçe-Farsça mülemma' şiirlere rastlanır. Diğer eserlerinde de Türkçe kelimelere rastlanır.
 

şair, Senâî ve Feridüddin Attâr'dan etkilenmiştir.
 

Zaman zaman şiirlerinde rind bir şâir olarak görünse de şeriat kurallarını saygıyla uygulamıştır. Ana kaynağı Kur'ân ve Hz. Muhammed sevgisi olmuştur. Matematik, tıp ve astronomi ilimlerini de öğrenmiş ve eserlerinde bu bilimlerin terimlerini kullanmıştır.
 

Bildiklerini halka öğretmek için basit ifadeler kullanmıştır.
 

Tasavvuf anlayışını bir yaşam biçimi hâline sokmuştur. Bütün varlıklara sevgi, saygı ve vefa ile yaklaşmıştır. Bu noktada yönetenle yönetilenleri birbirinden ayırmamıştır.
 

İslâm ahlâkını Kur'ân ve hadislerin ışığında mükemmel bir biçimde yorumlayarak sentezini yapmış ve uygulamıştır. Asıl konunun "insan" olduğunu çok iyi bilen Mevlâna, dinlerin, felsefelerin ve ahlâk sistemlerinin insan için ve insanın mutluluğu için vasıta olduğunu her fırsatta vurgulamıştır. İşte bu gerçeğe giden yolun vefalı sevgiden geçtiğini, bunun da yaşanarak öğrenileceğini özellikle belirtmiştir. Allah'ı yarattıklarında ve insanda görerek sevmek, varlıkları değişik nitelikleriyle birbirinden ayırmamak temel anlayışı olmuştur. Bu anlayışını şiir, musikî ve semâ ile de pekiştirmiştir.
 

Eserleri: Dîvân-ı Kebîr, Mesnevî-yi Ma’nevî, Fî-hi mâ Fîh, Mecâlis-i Seb’a, Mektûbât.
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 
 

şair: Mevlâna Celaleddin-i Rumî

Türü: Rubai

Başlık: Key based u key based u key based u key

şiir: Farsçası:
 

Key bâsed u key bâsed u key bâsed u key

Mey bâsed u mey bâsed u mey bâsed u mey

Men bâsem u men bâsem u men bâsem u men

V'ey bâsed u v'ey bâsed u v'ey bâsed u v'ey
 
 
 
 

Açıklama: Türkçesi:
 

Ne zaman olur, ne zaman olur, ne zaman olur, ne zaman?

Mey olur, mey olur, mey olur, mey..

Ben olurum, ben olurum, ben olurum, ben;

Sen olursun, sen olursun, sen olursun, sen...     

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #3 : 02 Kas 2014 21:38 »
şeyyâd Hamza
 

13.yy
 
 

Hayatı: Doğum ve ölüm tarihleri bilinmeyen, Anadolu’da halka sûfîce şiirler söylereyerek tasavvuf yollarını tanıtan bir gezici derviş olan şeyyad Hamza’nın hayatı hakkında fazla bilgi yoktur. XIII. Yüzyılda Akşehir-Sivrihisar yöresinde yaşadığı tahmin edilmektedir.
 

Kişiliği
 

Kur’an, Arapça ve Farsça kültürü olan, hece ve aruzla şiirler söyleyen bir kişiliğe sahiptir. Hece vezniyle söylediği şiirleri, ilahileri söyleyiş itibarıyla düzgündür aruazla yazılmış şiirleri sanat iddiasından dinî-ahlâkî ve sûfîce şiirlerdir.
 

şiirlerinde şekil ve söyleyiş bakımından düşündürücü bir çeşitlilik görülür. Dokuz beyitli bir gazelini klasik gazel tarzının türlü incelikleriyle örülü olduğu, Doğu Türkçesi ile yazıldığı görülür.
 

“Yûsuf u Zelihâ” adlı mesnevisi XIII. Yüzyılın dinî ve fikrî hayatına uygundur. Sade bir Oğuz Türkçesi ile yazılmıştır. Eserin en önemli yönü dilidir ki, bu yönü sanat yönünden üstündür. Eski Anadolu Türkçesinin ses ve şekil özelliklerini geniş ölçüde aksettirir. Türkçeyi aruza uygulamada birçok imale ve zihaf yapmıştır. Eserin konusu Kur’an’dan alınmıştır. Eserde tasavvuf anlayışı doğrultusunda nefsini yenmeyi başaran kişinin sultanlardan da üstün olacağı teması işlenmiştir.
 

Eğitici nitelikteki 41 beyitten oluşan üç şiirinde şeyyad Hamza ecelin hükümdar, zengin-fakir, güzel-çirkin demeden mukadder olduğunu, devlet, varlık ve güzellik gibi geçici değerlerle gururlanmamak gerektiğini anlatarak gaflet uykusundan uyanıp Kur’an’a sarılmayı ve Allah’a sığınmayı tavsiye eder. Başka beş na’tinde peygambere ve dört halifeye bağlılığı onun aynı zamanda inanç bakımından halis bir Sünnî olduğunu da ortaya koyar.
 

şair kendinden yaklaşık yüz yıl önce yaşamış olan Ahmed-i Yesevî’nin şekil ve üslûp bakımından etkisinde kalarak onun bir şiirine nazire de söylemiştir.
 

Eseri: Dâstân-ı Yûsuf Aleyhisselâm ve Hâzâ Ahseni’l-kasâsi’l mübârek
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 

şair: şeyyâd Hamza

Türü: gazel

Başlık: E lem talem eyâ hânum ne sarnar men ne bulargu

şiir: E lem talem eyâ hânum ne sarnar men ne bulargu

Köcenlep özüme sâkî ne munça yutdurur ağu
 

Yigin kelgey ayahçılar mana sağraknı tîz birgey

Hanum ‘ışkında çırgar men zehir pür bolsa yan dagu
 

Ne yavlak toyladı hicrün meni ‘ışkun şöleninde

İçürdi kahr ile kanlar yedürdi gussa vü kaygu
 

Bi-goftem ‘ışkuna munça çü zulm ü zûr-ı pür-gûndur

Merâ gûyed ki bargıl her çi kemet sahça bâ-red gû
 

Seher-geh bir Mugal oğlan çapardı ol mana karşu

Mu’attar atı tozından tüterdi müşg ile gül-bû
 

Keyürdi dürlü atlasnı minürdi bir eyü tâzî

Samurlu börki başında dutardı bir güzel kırgu
 

şu denlü yığlagay men kim yaşumdan saz bola kırlar

Ben ögicek boyun vasfın digey ol sazdağı kargu
 

şeyâd Hamza’nun könli senün zülfün semâ’ında

Saçun ucında raks urur ne hâcetdür ana çalgu
 

Duram yevmü’l-‘arâsatda yemûtûnlar hayâtında

Yaratganum huzûrında kılam sinün bile yargu
 
 
 

Açıklama: vezni: mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün mefâ’îlün  

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #4 : 02 Kas 2014 21:38 »
Nesimî
 

14.yy
 

Sufî bir Türk şairi olan Nesimî’nin hayatı hakkında çok az bir bilgi vardır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmeyen şair, 1408’den önce Halep’te derisi yüzülerek öldürülmüştür.
 

XIV. yüzyılın son yıllarında Irak, Azerbaycan, Kuzey İran ve Anadolu sahalarında sür’atle yayılan Hurûfîlik’in kurucusu Esterâbâdlı Fazlullah Hurûfî (1339-1393)’ye intisâbetmiştir. Hurûfî tarîkatine mensub ve huruf bilgisine vâkıftır. Hurûfîliğin İran ve Anadolu Türkleri arasında yayılışında, büyük bir rol oynamış gezgin bir şairdir. Nesimî, özellikle Bektaşîler ile vahdet-i vücûd kurallarını benimseyen sufîler tarafından büyük bir sofu olarak kabul edilmiş, hakkında bir çok menkıbe meydana getirilmiştir. Bunlar arasında onun, yüzen derisini sırtlayıp Halep’in on iki kapısından çıkarak sır olduğu menkıbesi de vardır. Menkıbeleri, Horasan ve Maveraünnehir’e kadar yayılmıştır.
 

Edebî kişiliği
 

Azerî edebiyatının XIV. Yüzyıldaki en büyük şahsiyet, tesirinin genişliği ve devamlılığı bakımından Türk edebiyatının en büyük temsilcilerindendir.
 

şiirde büyük bir güç gösteren Nesimî, Farsça ve özellikle Türkçe şiirler yazmıştır. şiirlerinde çoğu kez kendi inancını dile getirmiştir. Buna rağmen, din dışı ve âşıkâne gazelleri de vardır.
 

İran şairlerini iyi tanıyan iyi tanıyan şair, özellikle tasavvuf edebiyatında sürekli etkiler yapmıştır. Anadolu Türkçesine yabancı olmayan Nesimî, Osmanlı şiiri üzerinde derin izler bırakmıştır. Habibî, Hataî ve Fuzulî de dahil olmak üzere, bütün Azerî şairleri iki asra yakın bir zaman onun etkisi altında kalmıştır. XV.-XVI. Yüzyıllarda bir çok Azerî ve Osmanlı şairinin Hurûfîliği kabul etmelerinde Nesimî’nin büyük etkisi olduğu gibi, Fuzûlî’de bile duygu ve anlatım bakımından onun etkisi gözden kaçmaz.
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 

şair: Nesimî

Türü: gazel

Başlık: Yüzün cennetdir ey rûh-ı musavver

şiir: Yüzün cennetdir ey rûh-ı musavver

Te’âlâ şânuhu Allâhu ekber
 

Sekiz kapusıdur cennât-ı ‘adnün

Kaşunla kirpügün zülfün mu’anber
 

E lem neşrah saçun ve’ş-şems alnun

Boyun tûbî lebündür âb-ı Kevser
 

‘Ayân oldı lebün ‘aynında şol su

Ki gark oldı cihân bahrında yek-ser
 

Tenün tîninden oldı halka ervâh

Ta’âlâ’llâh zihî pâkîze cevher
 

Sücûd eyler ruh u zülfün katında

Ayıla encüm ü hurşîd-i hâver
 

Rümûzın bilmeyen beytü’l-harâmun

Ne bilsün kim nedür mihrâb u minber
 

Felek hüsnünde hayrândur melek mât

Ne deryâson me ma’densin ne gevher
 

Ser-â-ser nûr-ı mutlakdur vücûdun

Ne mâhiyetsin ey zât-ı mutahhar
 

Meger şem’-i tecellîdir cemâlün

Ki nûrından cihân oldı münevver
 

Nesîmî’nün sözi hakdur Hak’ı bil

Ki Hak’dur kim anun dilinde söyler  

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Cevap: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #5 : 02 Kas 2014 21:38 »
Ahmedî
 

14.yy
 

1334 yılında doğan Ahmedî, XIV. Yüzyılda yetişen Osmanlı şairlerinin en büyüğü ve en ünlüsüdür. Ünü XV. ve XVI. Yüzyıllarda da devam etmiştir.
 

Ahmedî’nin asıl adı “Tâcüddin İbrahim bin Hızır”dır. İlk öğrenimini Anadolu’da görmüş, sonra büyük âlimlerden ders görmek üzere zamanın geleneğine uyarak Mısır’a gitmiş, kuvvetli bir öğrenim görerek İslâm ilimlerini tamamen öğrenmiştir. Yaradılışından gelen kabiliyetine uyarak edebiyatla uğraşmaya başlamıştır.
 

Anadolu’ya döndükten sonra Germiyan beylerinin hizmetine girerek Kütahya’ya yerleşmiştir. Önce Süleyman şah’a sonra Bursa’ya giderek Osmanlı sultanlarından Emir Süleyman’a intisabetmiştir.
 

Zarif, hoşsohbet bir şairdir. Ömrünü Bursa’da geçirmiştir. Divan kâtipliği görevini yaparken 1413’te Amasya’da ölmüştür.
 

Edebî Kişiliği
 

Ahmedî, çok yazmış bir şairdir. İran şairlerinden özellikle Nizamî, Kemal Hocendî, Selman-ı Savecî’nin etkileri altında kalmıştır. “Başka şairleri taklit etmediğini, yazdıklarının kendine ait olduğunu, Gülşehrî gibi kendini beğenmiş bir adam olmadığını” söyler. Elvan Çelebi ve şeyhoğlu Mustafa’ya karşı şiddetli eleştirilerde bulunup, kendini Enverî, Nizamî, Selman-ı Savecî gibi İran şairleri ile kıyaslamaya kalkışır.
 

Edebî zevki yüksektir. Edebî kişiliğinin oluşmasında Gülşehrî’nin, Hoca Mesud’un ve şeyhoğlu’nun etkileri açıkça görülür. Bazı sofiyâne şiirlerinde Yunus Emre ve Âşık Paşa’nın etkileri vardır.
 

İran ve Türk edebiyatını çok iyi bilen ve bunlardan yararlanan Ahmedî, XIV. Yüzyılın en büyük şairidir. Devrine göre çeşitli türlerinde ve nazım şekillerinde en büyük başarıyı göstermiştir. Dili ve anlatımı düzgün, tasvirleri canlı ve renklidir; şiirlerinde sık sık nazım kusurlarına rastlanır.
 

XIV. yüzyıl şairleri Türkçenin nazım dili olarak kabalığından yakındıkları hâlde, Ahmedî’de böyle bir düşüncenin görülmemesi dikkate değerdir.
 

şiirlerinde ölçülü bir sanatçı titizliği vardır. Ünü gayet yaygındır. XV. yüzyıldan sonra şeyhî’den itibaren Ahmedî gittikçe unutulmuştur. XV. yüzyıldan İskender-nâme’sinden başka eseri hatırlanmaz olmuştur.
 

Eserleri: Dîvan, İskender-nâme, Esrâr-nâme, Cemşîd ü Hurşîd, Tervîhü’l-Ervâh.
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 

şair: Ahmedî

Türü: gazel

Başlık: Salalı ‘anberîn zülfün gül üzre tâze reyhânı

şiir: Salalı ‘anberîn zülfün gül üzre tâze reyhânı

Perîşân gönlüm ol dâmun olubdur zâr u hayrânı
 

Seher yüzün safâsından dem urdı ol safâdandur

Cihân u cân kamu Rûşen zihî envâr-ı Rahmânî
 

Gözün kanumı içdükçe sana efzûn olur mihrüm

Ne efsûnlar kılur görgil sen ol câdû-yı fettânı
 

Senün zülfün kemendinde gönül cân kurtaram sanur

Ne olmaz fikre düşmişdür gör âhir bu perîşânı
 

Saçun sevdâsıla binüm karanu gicemün hâli

Mutavveldür ü bes müşkil nice şerh ideyim anı
 

Nitekim şem’-i hicründe od ile su içindeyim

‘Aceb subha nite iltem bu gice ben bu buhrânı
 

görenler Ahmedî yaşın idicek nevha hicründe

Ne Nûh’ı zikr eylerler dahı ne mevc-i tûfânı
 
 

__________________  

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Cevap: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #6 : 02 Kas 2014 21:38 »
Âşık Paşa
 

14.yy
 

XIV. yüzyılın ilk yarısında Anadolu’da yetişen Türk şair ve mutasavvıflarının en büyüklerindendir. Asıl adı Ali olan ve 1272’de Anadolu’da dünyaya gelen Âşık Paşa’nın hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir
 

Rivayete göre XIII. Yüzyılda Anadolu’ya Horasan’dan gelen bir derviş ailesine mensuptur. Ailesi XIII. Yüzyılda Anadolu’nun Moğol istilâsından önceki siyasî ve sosyal buhranlarına karışmış Babaîler isyanı ve Karaman Beyliği’nin kuruluşu ve ilk gelişimde rol almış şeyh ailesidir babasının Muhlis Paşa olduğu rivayet edilir.
 

Âşık Paşa, Orta Anadolu’nun nüfuzlu ve zengin bir sûfî ailesine mensuptur. Kırşehir’e yerleşmiştir. Kırşehir, devrinin en önemli iktisadî ve medenî merkezlerinden biridir.
 

Ehl-i sünnet kurallarına uygun bir tasavvuf mesleğine mensup olan Âşık Paşa, gayretleriyle etrafına birçok mürid toplamıştır. Devlet işlerinde de bulunmuştur.
 

Edebî kişiliği
 

Gençliğinde mükemmel bir öğrenim görmüş, şeyh Süleyman-ı Kırşehrî’den zâhirî ve bâtınî ilimleri öğrenmiştir. Yalnız Arap ve Fars dillerinde değil, genellikle İslâmî ilimlerde ve özellikle tasavvufta büyük bir kudret kazanmıştır. Hacı Bektaş, Ahi Evran, şeyh Süleyman, Mevlâna, Sultan Veled gibi büyük mutasavvıfların mürid ve eserleriyle yakından ilgilenmiştir.
 

İran tasavvuf edebiyatını ve özellikle Senâî, Attar, Mevlâna ve Sultan Veled’i çok iyi bilir.
 

şiirlerinde Mevlâna ve Sultan Veled gibi tam bir “vahdet-i vücûd”cu olmakla beraber ehl-i sünnet kurallarına uygun bir tasavvuf anlayışını yaymıştır. Bu işi Türkçe yazdığı Garib-nâme adlı eseriyle yapmıştır.
 

Kadı Burhaneddin zamanında devlet dili Farsça idi. Aydın sınıf Türkçeyi hor görüyordu. Bu nedenle Âşık Paşa, o sırada Türk halk kitlesine ve Türk diline karşı gösterilen ilgisizlikten şikâyet ederek, Türkçe yazıldığından kitabının değersiz sayılmamasını önermiştir.
 

Türkçeyi Arapça ve Farsça gibi bir ilim ve edebiyat dili değil, sadece basit bir konuşma dili saymak hususunda daha sonraki devirlerde de rastladığımız bu anlayışa karşı millî bir dil ve edebiyat yaratmak isteyen Anadolu şairleri arasında Âşık Paşa’ya önemli bir yer vermek gerekir. Fakat bu konuda onun üzerinde etkili olan en büyük etken halka hitâbetmek ve dervişliğin yolunu onlara göstermek yolundaki çalışma ve dinî düşünceleridir.
 

Âşık Paşa’nın Yunus Emre etkisi altında yazdığı gazel ve ilahileri şiirlikten lirizmden, sanattan yoksun kuru öğütlerdir. Yunus’un, Kaygusuz Abdal’ın şiirleri yanında çabuk unutulmuştur.
 

Kazanmış olduğu büyük manevî etkiden dolayı Garib-nâme’si çok geniş bir sahaya yayılmış ve okunmuş, etki yapmıştır.
 

Türk dili ve edebiyatının genel gelişiminde Âşık Paşa’nın unutulmaz bir yeri olduğu da gerçektir.
 

Eserleri: Garib-nâme, Risâle fî Beyânü’l-esmâ, Manzum Tasavvuf Risâlesi, şiirleri.
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 

şiirleri: Kudret nefesi yiryüzüne urdı yine sûr (gazel)
 
 

Kudret nefesi yiryüzüne urdı yine sûr

Hükmoldı şol olmüş hacîle kim dirilidür
 

Yarıldı çiçek yardı yiri durdı sakından

Yüz dutdı Hak’a cümle ‘aceb maksûdı nedür
 

Maksûdları şol göreler Tanrı nûrını

Ölüb yine dirilmeyene doğmadı bu nûr
 

Değme birinün hâlini aydam sana bir bir

Kimi sevinür vuslat ile kimisi mehcûr
 

Gül buldı anun vuslatını güldigi andan

Bin bülbüli bir gülmegile eyledi mestûr
 

Çegdüm çiçeği kamudan ön geldiği niyçün

Benzi sarusı andan sayruluğı hâlini aydur
 

Nergis dahı içmişdi anun ‘aşk şarâbın

Ayılmadı andan berüdür gör nice mahmûr
 

Ağyâr bize ansuzda elin suna diyüben

Sûsen eline hançer alub oldı bahâdır
 

Bû cümle çiçek kim bezenüb geldi cihâna

Bu mülke bular gelmedi tâ gelmedi mestûr
 

İbretle nazar eyleyü bak tâ ki göresin

Elinde dutar her biri bir nâme vü menşûr
 

Bu ibreti kim ‘Âşık’a rûzi’yledi Allâh

Beklim bakuban şöyle zîbâ görmedi Mansûr  

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Cevap: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #7 : 02 Kas 2014 21:38 »
şeyhoğlu Mustafa
 

14.yy
 

14. yüzyılda, Germiyan Beyliği sahasında yetişmiştir. 1340-1410 tarihleri arasında Germiyan beyi Süleyman şah'ın hizmetinde nişancılık ve deftardarlık hizmetlerinde bulunmuştur. Daha sonra Yıldırım Bayezid'e intisabetmiş ve Hurşîd-name’yi ona sunmuştur.
 

Eserleri: Hurşîd-nâme Marzuban-nâme, Kabus-nâme, Kenzü'l-Küberâ, Mehekkü'l-Ulemâ.
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 

şiirleri: Senün ‘aşkun benüm gönlümde muhkem (gazel)
 

Senün ‘aşkun benüm gönlümde muhkem

şiir: Senün ‘aşkun benüm gönlümde muhkem

Bana sensüz içersem su olur sem
 

Benüm ne’mdür temâmet milk-i ‘âlem

Firâkundan k’olupdur gözlerüm nem
 

Özünden hüsn ile artuk cihânda

Benem ‘aşkun yolında cân-ı men kem
 

Müdâmî şâd otur bahça içinde

Kayurmaz bini ger öldürse bu gam
 

İçelüm bu gece câm-ı müdâmı

Sevinsün kara yirde Hüsrev ü Cem
 

Bu demde fursatı elden geçürme

Ne bilürsin dahı nice olur dem
 

Söz üzre dür döker çün şeyhoğlı

Olalı dilber ile şimdi hem-dem  

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Cevap: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #8 : 02 Kas 2014 21:38 »
Gülşehrî
 

14.yy
 

Doğum ve ölüm tarihi bilinmiyor. Türk diline bilinçli olarak önem vermiş bir şairdir. Türkçeyi Farsçadan üstün, Arapçaya eşit tutmuştur. En önemli eseri “Mantıku’t-tayr”dır. Sanat amacı güdülerek, tasavvufî yolsa kaleme alınmış olan bu eser, İran şairi şeyh Feridüddin-i Attar’ın aynı adlı eserinden tercümedir. Yalnız, tercüme sırasında çeşitli kaynaklara başvurulmuş, Mevlâna’nın “Mesnevî”sinden hikâyeler alınmış, ayrıca çağıyla ilgili bir çok ahlâkî sohbet ve şikâyetle genişletilmiş ve adeta yepyeni bir eser oluşturulmuştur.
 

Gülşehrî’nin dili temiz, nazmı kusursuz üslûbu çekici ve akıcıdır.
 
 

Kaynak: SOYSAL, M. Orhan, Eski Türk Edebiyatı Metinleri, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 2002.
 

şiirleri: Bahâr oldı vü bûstânlarda bülbül (gazel)
 
 

Bahâr oldı vü bûstânlarda bülbül

şiir: Bahâr oldı vü bûstânlarda bülbül

Kılur gül ‘aşkına feryâd u gulgul
 

Bu ‘ömr ile çemende hîç inanma

Ki bir haftadan artuk dirile gül
 

Gülün ‘ömri azına gözüm ağla

Yazun tîz geçdigine ağız aç gül
 

Kime bir ‘afiyet geldi cihânda

Kim ana irmedi yüz bin tezelzül
 

Bu dünye ‘izzetine garre olan

Delim tarta temennâ vü tezelzül
 

Cihânun ârzûsı cânun almak

Senün fikründe esbâb-ı tecemmül
 

Çegâne ölüm anup eyde ten ten

Karâbe ‘ömre gülüb kıla kâl kul
 

Ola Gülşehrî gâfil kendüden kim

Anun zikrinde kılmagıl tegâfül
 

Bize kim gerekise cevr kılsın

Bizüm teslîm geldi vü tecemmül  

CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
    • Profili Görüntüle
Cvp: Cevap: Divan Edebiyatı
« Yanıtla #9 : 02 Kas 2014 21:38 »
Adlî (II. Bayezid)
 

15.yy
 

Dünyaya 1447 yılında Dimetoka’da gelen II. Bayezid, 1481'de Fatih'in ölümü üzerine Osmanlı tahtına XIII. padişah olarak geçmiştir. Rakibi olan şehzade Cem'in saltanat arzusuna, yeniçerilerin kendisine taraftar olmaları ve vali bulunduğu Amasya'dan merkeze Cem'den önce varışı ile set çekti. Bu rekabet bilinen gelişmelerle 1495'e kadar devam etti. 10 Haziran 1512 tarihinde Çorlu’da vefat etmiştir.
 

Kendisi de âlim ve şair olan II. Bayezid kendi devrini âlimler, şairler devri haline getirmiş, bir kısım isim ve işleri ile Künhü'l-Ahbar'da kaydedilmiş olan yüzlerce kabiliyeti şöhret haline getirmiştir, birçok yönden babası Fatih'i aratmamıştır.
 

II. Bayezid, şiirlerinde mütevekkil ve şükredicidir, bazen de bir hak ve adalet arayıcısıdır.
 

Adlî, Ahmed Paşa’yı üstad tanıxxxxx gazel söylemiş, Necatî'den aldığı ilham ve feyzi de ilk tesirle birleştirerek devrinde vasat kudret ve kabiliyette bir şair olmuştur.
 

şiirleri: Ey kemân-ebrû n'ola kurbân idersen cân sana (gazel)
 
 

Ey kemân-ebrû n'ola kurbân idersen cân sana

şiir: Ey kemân-ebrû n'ola kurbân idersen cân sana

Bin benüm gibi ider her lahza cân kurban sana
 

Mihrüni canda ezelden saklar idüm sanma kim

Dâr-ı dünyâda görüp hayran olupdur cân sana
 

Dilde gamzen zahmına merhem didüm dilber didi

Tîr-i müjgânum yeter her lahzada derman sana
 

Pertev-i hüsnün meğer eflâka düşmiş ay u gün

Gice gündüz rezm urup olmuş durur hayran sana
 

Hûbluk sende tamâm oldugına hacet budur

Kâtib-i kudret ki yazmış ol hat-ı reyhan sana
 

Hûn-ı dil yaşunla 'Adlî gerçi seyl oldı dirîg

Kanlu yaşun göricek rahm eylemez cânân sana
 
 
 

Açıklama: Vezni: fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün