Gönderen Konu: Rüzgar Aşındırma ve Biriktirme şekilleri  (Okunma sayısı 187 defa)

Çevrimdışı CeeMoo

  • Kahraman Üye
  • İleti: 1200
  • Eğlence Mekanı
rüzgarın aşındırması - rüzgarın biriktirme özelliği - mantar kayaların oluşumu - kumullar nasıl oluşur



A.Rüzgarların Oluşturduğu Yer şekiller:

 

                Rüzgarların bir bölgede etkili olabilmesi için o  bölgenin kurak veya yarı kurak özellikte olması gerekir.Ayrıca biki  örtüsünün varlığı da rüzgarın yeryüzünü şekillendirerek şekiller  oluşturmasını engeller. Yeryüzünü teşkil eden malzemelerin gevşek  özellikte olması rüzgar aşındırmasını kolaylaştırır.Anlaşılacağı gibi  rüzgarların en fazla çöllerde etkili olması bir tesadüf değildir.

 

Yani rüzgarın bir bölgeyi şekillendirebilmesi için;

 

    Kurak veya yarı kurak iklim şartları

    Bitki örtüsünün olmaması veya zayıf olması

    Yüzeyi olşuturan malzemenin gevşek  olması gibi şartların bulunması gerekir.

 

A.1. Rüzgar Aşındırma şekilleri:

 

  a)Mantar kaya: Rüzgarın sürtünme etkisinin yanında taşıdığı  malzemelerin çarpma etkisi de vardır(korrazyon).Rüzgarın az miktarda  sürtünme etkisi  ve taşıdığı malzemelerin çarpma etkisi sonucu Kayaların  alt kısımları oyulup üst kısımları şapka şeklinde kalabilir. Bu şekle  Mantar kaya adı verilir.

 

images Rüzgar aşındırma ve biriktirme şekilleri

 

 Kayaların üzerinde suların çözme etkisi sonucu ortaya çıkan ayrışma  ürünlerinin rüzgarlar tarafından uzaklaştırılması sonucu oluşan küçük  oyuklardır(kovuk).

 

b)Tafoni:tafoni Rüzgar aşındırma ve biriktirme şekilleri

 

c)şahit Kaya: Aslında adı üzerindedir. Çevredeki daha gevşek  malzemelerin rüzgar tarafından aşındırılıp uzaklaştırılması sonucu daha  dayanıklı(dirençli) olduğu için aşınma süreçlerinden daha az etkilenen  aşınma artığı kayalardır.Rüzgar çevredeki kolay aşınan malzemeleri  taşımış ve bölgeden uzaklaştırmıştır. Yani şahit kaya etrafındaki tüm  aşınım ve taşınım süreçlerine şahit olmuştur.

 

d)Yardang: Kil, marn, kumtaşı gibi sert olmayan, kolay aşınabilen  taşların süpürülmüş inden doğmuş İnce uzun yarıntılardır.Yamaçlardaki  gevşek malzemelerin rüzgar tarafından aşındırılıp taşınması sonucunda  orada kalan ve dirençli kayaçların oluşturduğu girintili çıkıntılı  oluklu yer şekilleridir.Orta Asya’da bolca görülür.

 

Rüzgar aşındırma ve biriktirme şekilleri

 

A.2.Rüzgar Birikim şekilleri:

 

a)Kumullar:Çöllerde görüldüğü gibi günlük sıcaklık farkının fazla olduğu  gezegenlerde (Mars,Venüs gibi) ve uydularında da(Ay gibi)  görülür.Anlamlı bir şekil almamış kum yığıntılarıdır.Rüzgarlar  tarafından taşınan kumların bir yerde biriktirilmesi sonucu  oluşurlar.Deniz kenarlarında, kurak ve yarı kurak bölgelerde ve çöllerde  yaygın olarak görülür.

 

Rüzgar aşındırma ve biriktirme şekilleri

 

b)Barkan: Rüzgarların taşıdıkları kumları hilal biçimindeki tepeler  şeklinde biriktirmesi sonucu oluşurlar. Hilalin uç kısımları rüzgarın  esme yönüne bakar yani rüzgarın esme yönüne dikey doğrultuda uzanır.

 

barkann Rüzgar aşındırma ve biriktirme şekilleri

 

c)Lösler:Rüzgar tarafından taşınıp biriktirilen kum ve mil boyutundaki  malzemelerin bir yerde depolanmasıyla oluşan bir tür toprak. Kum ve mil  boyutundaki malzemelerden oluştuğu için kolayca ufalanabilir.Genellikle  sarımsı bir renge sahiptir ve gözeneklidir.